Blog 2018-03-28T13:11:05+00:00

Setna rocznica odzyskania niepodległości przez Litwę

16 lutego to setna rocznica odzyskania niepodległości przez Litwę. Takie święto zdarza się raz w życiu. Dla mnie osobiście to wzruszające wydarzenie.

Litwa już od zeszłego roku organizuje mnóstwo interesujących wydarzeń oraz inicjatyw, na przykład wybrano trzy najważniejsze idee dla Litwy na najbliższą przyszłość. Cały kraj się w to angażował.

16 lutego 1918 roku litewska Taryba (Litewska Rada Państwowa) ogłosiła przywrócenie niepodległego państwa litewskiego o ustroju demokratycznym ze stolicą w Wilnie. Podoba mi się dość nietypowy pomysł Signato, ale naprawdę warty uwagi. Każdy Litwin może zostać sygnatariuszem aktu niepodległości. Signato to czcionka stworzona wg oryginału aktu niepodległości. Ustalono kto ręcznie napisał akt (był to sygnatariusz aktu niepodległości Jurgis Šaulys), porównano inne pisma sygnatariusza i po wielu godzinach ciężkiej pracy specjalisty od kaligrafii stworzono czcionkę. Więc podpisując akt niepodległości robimy to jakby „ręką” sygnatariusza Šaulys`a.

Wiem, że wiele osób krytykuje swój kraj, emigruje bo źle im się żyje, narzeka na władzę itd. Zapominają chyba, że tylko dlatego, że Litwa jest wolnym krajem mogą bezkarnie narzekać na władzę. Moje pokolenie pamięta czasy, kiedy za takie coś zamykano w więzieniu. Osoby, które przeżyły zesłanie na Syberię oraz inne okropności reżymu sowieckiego, mówią, że teraz żyje im się o wiele lepiej, a ludziom poprzewracało się w głowach.

Niech ktoś mi wskaże idealny kraj a tam się przeprowadzę. Może zabrzmi to banalnie, ale pytam siebie i Was: co Ty możesz zrobić dla kraju? Po stuleciach walk, gdy pozbawiono nas, Litwinów, niepodległości, wolności słowa i sumienia a nawet prawa do mówienia, pisania i uczenia w ojczystym języku, przetrwaliśmy, choć nie byliśmy potęgą militarną.

Ja staram się przekazać innym to z czego jestem dumna. Mówię i piszę o moim kraju, o jego historii, tradycjach, kulturze, języku. Często myślimy stereotypami gdyż nie wiemy albo nie chcemy wiedzieć. Na swoim blogu piszę o rzeczach, które są moim zdaniem bardzo ważne, a większość z nich jest Polakom niedostępna ze względu na nieznajomość języka litewskiego. Zapraszam do poznawania mojego kraju i narodu, kultury i języka. Wy też dajcie się poznać 

Poniżej jest lista 120 osób, które zostały uznane jako najbardziej wpływowe i zasłużone dla kraju.

https://www.delfi.lt/apps/100/

http://signato.lt/?fb_action_ids=10215116937147675&fb_action_types=og.shares

https://www.delfi.lt/apps/apkabinkime/

Setna rocznica odzyskania niepodległości przez Litwę

Setna rocznica odzyskania niepodległości przez Litwę

Litewski pilot i konstruktor samolotów Antanas Gustaitis

Oddając hołd zasłużonym dla Litwy osobom pisałam już o działaczach niepodległościowych, pisarzach, pilotach, artystach itd. Dzisiaj chcę opowiedzieć o osobie, której zasługi dla Litwy są ogromne, niestety została ona zapomniana. W czasach gdy Litwa wchodziła w skład ZSRR nie wolno było o tej osobie wspominać.

Antanas Gustaitis (bo o nim mowa) jest dobrze znany w świecie awiacji. Był to człowiek o nieprzeciętnych umiejętnościach i niespotykanym talencie konstruktora. Jego zasługi dla awiacji litewskiej w okresie międzywojennym są naprawdę ogromne.

A. Gustaitis był dowódcą lotnictwa wojskowego na Litwie, generałem brygady, konstruktorem lotniczym, autorem 9 projektów samolotu ANBO, pomysłodawcą wyższego szkolnictwa awiacji na Litwie. Pilotowane przez niego samoloty charakteryzowały się nagłymi skrętami, szybkim wznoszeniem się, spokojnym lądowaniem, prostotą konstrukcji, niezawodnością.

Urodził się w okręgu mariampolskim w 1898 roku. Był inżynierem, instruktorem teorii awiacji, zwycięzcą drugich mistrzostw w szachach na Litwie, członkiem drużyny piłkarskiej, konstruktorem samolotów, wykładowcą, autorem podręczników. 14 lipca 1925 roku w Kownie z powodzeniem testował jednoosobowy sportowy samolot z silnikiem 30AJ ANBO-I, który sam za własne pieniądze skonstruował. Istnieje tylko jeden egzemplarz tego samolotu. Można go zobaczyć w Muzeum wojennym Witolda Wielkiego w Kownie. (Nazwa Muzeum Wojskowe wydaje mi się niewłaściwa bo nie do końca jest zgodna z oryginałem, ale jeśli kto woli Muzeum Wojskowe to nie będę się kłócić 🙂 )

Rozpoczął produkcję seryjną swoich samolotów. W 1929 roku skonstruował swój trzeci samolot ANBO-III, który służył do szkolenia pilotów. W 1932 roku przetestował ANBO-IV, jeden z najlepszych samolotów zwiadowczych i przeznaczonych do bombardowania. Swoje samoloty testował sam, nie chciał nikogo narażać.

25 czerwca-19 lipca 1934 roku z okazji rocznicy śmierci litewskich pilotów S. Darius i S. Girėnas  eskadra trzech samolotów ANBO-IV pod jego kierownictwem z powodzeniem i bardzo precyzyjnie przeleciała nad całą Europą, pokonała około 10 000 km.

w 1935 roku został dowódcą lotnictwa wojskowego. Pod jego kierownictwem siły powietrzne Litwy swoją wielkością i jakością dorównywały innym krajom Europy. W latach 1925-1939 wyprodukowano 66 samolotów ANBO (różnych typów).

5 września 1939 roku przetestował swój ostatni samolot ANBO-VIII. By to samolot bombowy, który mógł zabrać na pokład do 600 kg bomb. W tym czasie Litwa była jedynym niedużym krajem w Europie, produkującym samoloty bojowe.

Po okupacji w 1940 roku rozpoczęła się likwidacja wojska litewskiego. A. Gustaitis został zatrzymany przez sowietów. Rozstrzelano go 16 października 1941 roku. Był uważany za szpiega, więc w czasach istnienia ZSRR nie wolno było o nim wspominać. Czas przywrócić pamięć o tak wyjątkowej osobie.

http://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/202556/kodel-iki-siol-nuolat-girdejome-apie-s-dariu-ir-s-girena-bet-nieko-apie-a-gustaiti

A. Gustaitis

A. Gustaitis

Międzynarodowy Dzień Tłumacza

Międzynarodowy Dzień Tłumacza to moje święto  Postanowiłam z tej okazji uchylić rąbka tajemnicy i pokazać „od kuchni” jak wygląda świat tłumacza.

O tym, że sporo osób w naszym środowisku sądzi, że my, tłumacze, nie mamy „normalnej” pracy można wielotomową opowieść napisać. Wiele osób nie uważa, że to jest praca, a już tym bardziej że należy nam się wynagrodzenie za to co robimy. Przecież tylko sobie mówimy albo piszemy, tyle że w innym języku 

Bardzo poważnie podchodzę do kwestii ochrony danych osobowych, więc historia, którą opowiem nie będzie obfitować w szczegóły 

Historia z pogranicza nieporozumienia (tu się kłania edukowanie klienta, nikt nie wie przecież wszystkiego, trzeba pewne rzeczy wyjaśnić klientowi).

Osoba szukająca tłumaczy na konferencję uważa, że podczas tłumaczenia symultanicznego (w kabinie) mówi tylko jeden tłumacz, a drugi przez pewien czas milczy. Czyli za ten czas kiedy „nie pracuje” (czyli nie mówi, ale przebywa w kabinie i w każdej chwili może włączyć się do akcji) nie należy mu się wynagrodzenie. To chyba przebój w całej mojej kilkunastoletniej karierze.

Szanowni Klienci, tłumaczenie to ciężka praca. W cenę wchodzi wiele różnych rzeczy, mi.in.
– znajomość języka (często poprzedzona latami studiów),
– warsztat tłumaczeniowy (studia, doskonalenie zawodowe),
– wiedza specjalistyczna (tłumacz musi znać kontekst, poznać wiele dodatkowych dziedzin, zapoznać się z mnóstwem różnych dokumentów, artykułów itd.),
– przygotowanie (do każdego zlecenia trzeba się przygotować, zapoznać z daną dziedziną czy branżą, terminologią, materiałami. To może zająć więcej czasu niż samo tłumaczenie),
– tłumaczenie.

Szanujmy swój czas i doświadczenie, a będzie nam się dobrze współpracowało 

Startup Stock Photos

ZABÓJCA KRÓLA LITWY – ŚWIĘTYM?

Lubię historię, nie przepuszczę żadnego ciekawego artykułu. Dzisiaj na portalu litewskim DELFI przeczytałam, że zabójca pierwszego króla Litwy Mendoga (lit. Mindaugas) jest uważany za świętego w kościele prawosławnym. Jeśli napiszę, że nic już mnie nie zdziwi czy to będzie niepoprawne politycznie? 🙂 Nie wiedziałam. Ja nie wiedziałam, jak to możliwe? Ja?

Historycy twierdzą, że książę Daumantas był już dość potężnym księciem w czasach Mendoga. On był mężem żony króla Mendoga, czyli on i król poślubili siostry. Fajnie. Żona króla przed śmiercią podobno wyraziła życzenie by dziećmi nie zajmowała się obca osoba, tylko jej siostra. No i król wziął sobie żonę Daumantasa, potraktował to dosłownie, choć Bóg jeden wie co jego umierająca żona miała na myśli. Daumantas pozyskał sprzymierzeńca księcia o imieniu Treniota i zabił króla oraz dwóch jego małoletnich synów.

Starszy syn króla Vaišvilkas powrócił by się zemścić. Zabójca Daumantas uciekł do Pskowa, tam dał się ochrzcić i dostał imię Tymoteusz. Tam się wykazał jako obrońca miasta, lecz niedługo zmarł. Podobno po jego śmierci działy się cuda, których on był sprawcą (w co osobiście nie wierzę, ale to już inna historia). Zachował się nawet oryginalny portret zabójca króla Litwy, a wizerunek władcy – nie. Ironia losu?

O tym, że nie wszyscy uważają, że Litwini mieli tylko jednego króla może też kiedyś napiszę. Króla Mengoda zaaprobował papież. Inne narody wybierali władców i nie przejmowali się tym, czy papież ich „zatwierdzi” czy też nie. Czyli mieliśmy więcej królów, których nazywaliśmy wielkimi książętami?

Poniżej oryginalny post:

http://www.delfi.lt/keliones/po-lietuva/kelione-po-mindaugo-laiku-lietuva-ko-nezinojome-apie-karaliu.d?id=75218804

Dzień Państwa – 6 lipca

#tautiškagiesmėaplinkpasaulį

6 lipca na Litwie to Dzień koronacji króla Mendoga, to Dzień Państwa (lit. Valstybės diena). W tym roku w całym kraju zaczynają się obchody 100-lecia odbudowy państwa. Nie zabraknie wszelkiego rodzaju imprez.

Od 2009 roku tradycją stało się śpiewanie hymnu Litwy nie tylko na Litwie, ale i na całym świecie. O godzinie 21 czasu litewskiego (godz. 20 czasu polskiego) Litwini nie tylko na 100 górach zamkowych na Litwie, w stolicy i w całym kraju, lecz również na całym świecie, od Australii po Amerykę, zaśpiewają hymn Litwy Tautiška giesmė (Pieśń narodowa).

Vincas Kudirka (1858-1899) – jeden z ideologów litewskiego ruchu narodowego, jest autorem tekstu i muzyki hymnu Litwy Tautiška giesmė.

Ja będę. Dołączysz?

 

Bursztyn na Litwie

Bursztyn na Litwie – to nie tylko towar, lecz wizerunek, atrakcja turystyczna, więcej – symbol narodowy obok lnu, ceramiki itd. Na Litwie zaprzestano wydobycia bursztynu ponad 100 lat temu, co nie przeszkodziło Litwinom w tworzeniu wizerunku Litwy jako krainy bursztynu.

Najwięcej bursztynu dzisiaj znajduje się w Obwodzie kaliningradzkim. Złoża na Litwie to tylko kropla w morzu. Ciekawe jest to, że bursztynu nie można znaleźć w Estonii czy na Łotwie, morze nie wyrzuca go w tych krajach. Bursztyn w Polsce to ten sam bursztyn bałtycki, tu można go znaleźć również pod ziemią. W mniejszych ilościach bursztyn znajdujemy w Niemczech, Szwecji, w Wielkiej Brytanii, we Francji.

Bursztyn występuje również w innych częściach świata, nie tylko nad Bałtykiem. W Malezji znajdziemy bursztyn Borneo, niebieski bursztyn występuje w Dominikanie. Bursztyn bałtycki stanowi 80% światowych zasobów bursztynu.

Mało kto wie, że bursztyn na Litwie można znaleźć nie tylko nad morzem, lecz również na Żmudzi, w jeziorze o nazwie Lūkštas (Łukszta). Prawdopodobnie bursztyn znajduje się w kilku innych jeziorach. Ale to jeszcze nie wszystko. Największym potencjalnym miejscem, w którym znajduje się bursztyn to Zalew Kuroński (lit. Kuršių marios). Wydobycie bursztynu tam odbywało się już w XIX wieku.

Kto nie był, powinien koniecznie odwiedzić Muzeum Bursztynu w Połądze (lit. Palanga). Znajduje się ono w byłym pałacu Tyszkiewiczów. Muzeum rozpoczęło działalność w 1963 roku. Po remoncie wszytko wygląda jeszcze bardziej okazale. Piękny park o pow. aż 100 ha zachęca do spacerów. Od dzieciństwa każdy swój pobyt w Połądze rozpoczynam i kończę w Muzeum Bursztynu, to moje ulubione miejsce. Ten przepiękny park kocham nie mniej niż morze.

Kilka lat temu do pałacu „wróciła” rodzina hrabiego Tyszkiewicza. Można ich spotkać parku 🙂 Niestety, jak się domyślacie, to nie jest prawdziwa rodzina hrabiego. Co prawda, „guwernantka” jest potomkiem prawdziwej guwernantki z początku XX wieku.

W Połądze można zobaczyć o wiele więcej, niż tylko muzeum czy molo, ale to już inny temat.

Żeby nie było, że zmyślam 🙂

http://www.delfi.lt/grynas/aplinka/isdave-paslapti-ieskantiems-gintaro-simtai-tonu-slypi-kursiu-mariu-dugne.d?id=73857474

http://www.pgm.lt/Gintaro_muziejus/turinys.htm

http://lzinios.lt/lzinios/gimtasis-krastas/i-palanga-grizo-tiskeviciai/183317

 

 

 

 

 

Chrzest Litwy

pl.wikipedia.org

W 1387 roku Wielkie Księstwo Litewskie – największe państwo w Europie – przyjęło chrześcijaństwo, a właściwie katolicyzm, niesiony ogniem i mieczem. Zdaję sobie sprawę z tego, że to temat rzeka. Wiem doskonale, że historycy Litwy i Polski nie we wszystkim się zgadzają. Nie próbuję też przez pryzmat dzisiejszych czasów oceniać historycznych wydarzeń. Nie aspiruję do roli historyka – eksperta. Po prostu kocham historię i z tej okazji postanowiłam wtrącić swoje trzy grosze 🙂 Bardzo ciekawie pisał o tym portal poznajwilno.pl: http://poznajwilno.pl/miasto/o-wilnie/kategoria-warto-wiedziec/chrzest-litwy/

Wielkie Księstwo Litewskie było krajem pogańskim, które nie pałało chęcią przyjęcia chrześcijaństwa, które nie reprezentowało Boga, jako miłującego Ojca ani Jezusa jako Zbawiciela, ale było niesione ogniem i mieczem. Coś jednak trzeba było postanowić, chociażby dlatego, by skończyły się wyprawy krzyżackie.

Już Wielki Książę Giedymin (lit. Gediminas) w 1323 roku wysyłał listy za granicę, w których zapraszał kupców i rzemieślników do Litwy, obiecując im wolność wyznania i ulgi rzemieślnicze. Chciał pokazać, że to miasto wielonarodowe, wielowyznaniowe i tolerancyjne.

Na kraj chrześcijański raczej się nie napada, więc ten argument zostałby wytrącony z rąk, jeśli można tak powiedzieć. Ale jak tu przyjąć chrzest? Z „rąk” podwładnych (terytorium Rusi) – to niekoniecznie dobry pomysł, a i prawosławie może nie zatrzymać wypraw krzyżackich. Więc wybrano Polskę.

Czy cały kraj i naród stał się nagle chrześcijański? Oczywiście, że nie. To była raczej decyzja polityczna, potrzebna by uniknąć niekończących się wojen, móc się rozwijać i współpracować z Europą Zachodnią. Nie zapominajmy tu o Unii w Krewie w 1385 roku i powstaniu sojuszu w walce z Krzyżakami.

Żmudź dłużej się opierała i została ochrzczona dopiero w 1413 roku.

Bardzo mi się podoba dramat „Skirgaila”, autorem jest litewski pisarz Vincas Krėvė-Mickevičius (ukłon w stronę moich zainteresowań literackich, a raczej zboczenia zawodowego 🙂 ) Autor w ciekawy sposób przedstawia zetknięcie się pogaństwa i chrześcijaństwa. Żaden wybór nie jest dobry ani łatwy, każdy wymaga ofiar.

Znającym język litewski polecam lekturę tego utworu. Nieznających zapraszam na naukę jednego z najstarszych i najpiękniejszych języków 🙂

pl.wikipedia.org

chrzest Litwy

Dzień niepodległości Litwy

Akt niepodległości Litwy (lt. Lietuvos nepriklausomybės aktas) – akt wydany 16 lutego 1918 roku przez litewską Tarybę (Litewska Rada Państwowa) ogłaszający przywrócenie niepodległego państwa litewskiego o ustroju demokratycznym ze stolicą w Wilnie.

Niestety, oryginał aktu zaginął. Istnieje co najmniej sześć wersji gdzie mógłby być. W roku, poprzedzającym 100 rocznicę odbudowy państwa litewskiego, ogłoszono nawet nagrodę za odnalezienie oryginału aktu niepodległości. Sądzę, że milion euro zaostrzy apetyt. Więcej o tym możesz poczytać tutaj.

29 marca 2017 r. portal Delfi.lt oraz inne źródła podają, że w archiwach dyplomatycznych w Berlinie odnaleziono oryginał Aktu Niepodległości Litwy. Wszystko wskazuje na to, że to długo poszukiwany oryginał.

Sygnatariusze: Jonas Vileišis, Petras Klimas, Mykolas Biržiška, Steponas Kairys. Podpisali go również (oprócz wcześniej wspomnianych osób): ks. J. Staugaitis, St. Narutavičius, dr. J. Basanavičius, A. Smetona, kan. K. Šaulys, J. Smilgevičius, K. Bizauskas, J. Vailokaitis, Donatas Malinauskas, ks. Vl. Mironas, ks. A. Petrulis, S. Banaitis, A. Stulginskis, J. Šernas, Pr. Dovydaitis.

Więcej o sygnatariuszach po litewsku możesz poczytać tutaj. Polecam, ciekawa świeżutka informacja. Niestety, ich los był tragiczny.

Kim był St. Narutavičius, czyli Narutowicz Stanisław (jeśli kliknąłeś / kliknęłaś na link, ale nie chciało Ci się czytać)? Narutowicz Stanisław (1862–1932) był prawnikiem, działaczem społecznym i politycznym ze Żmudzi, bratem Gabriela, pierwszego Prezydenta RP.

O każdym sygnatariuszu można napisać książkę. Wśród nich znalazło się wiele wybitnych postaci życia publicznego, np. Aleksandras Stulginskis – to dwukrotny prezydent Litwy. Jonas Vileišis – litewski dziennikarz, polityk, prawnik, minister i przedstawiciel dyplomatyczny Litwy w Berlinie i Waszyngtonie, burmistrz Kowna, brat Petrasa, który zorganizował pierwszą litewską wystawę sztuki.

Skoro istnieje państwo, to muszą być i symbole państwowe: flaga, herb, hymn.

Vincas Kudirka (1858-1899) – jeden z ideologów litewskiego ruchu narodowego, był redaktorem gazety „Varpas”, publicystą i poetą. Jest autorem tekstu i muzyki hymnu Litwy Tautiška giesmė, który został opublikowany właśnie w tej gazecie w 1898 roku.

Każdego roku wiemy coraz więcej o tamtych wydarzeniach, ludziach, a nawet … o pogodzie. Bardzo ciekawą informacją podzielił się Madeinvilnius.lt. Rano było nawet minus 17 stopni, w dzień już cieplej, świeciło słońce. Pogoda miała wpływ na to, gdzie spotkali się patrioci, których dzisiaj znamy jako sygnatariuszy Aktu niepodległości. Dzisiaj dom ten nazywamy Domem sygnatariuszy. Znajduje się on na starówce, przy ulicy Pilies (Zamkowej) 26.

A co z aktem z 11 marca 1990 roku? Jaka różnica pomiędzy jednym a drugim dokumentem? W 1918 roku ogłoszono niepodległe państwo, które w 1940 roku zostało okupowane przez ZSRR. Akt z 1990 roku ogłaszał niepodległość państwa, które już istniało. W 1918 roku nie było samodzielnego, odrębnego państwa litewskiego, w 1990 roku było, ale okupowane.

Akt z 11 marca 1990 roku – to deklaracja niepodległości państwa litewskiego podkreślająca odnowienie i prawną kontynuację państwa litewskiego z okresu międzywojennego, które znalazło się pod okupacją Związku Radzieckiego i utraciło niepodległość w czerwcu 1940 roku. Litwa jako pierwsza z republik radzieckich proklamowała niezależność od Związku Radzieckiego.

Związek Radziecki nie dał za wygraną, o wydarzeniach np. 13 stycznia możesz poczytać tutaj.

Nazwy świąt po litewsku: Vasario 16-oji – Lietuvos valstybės atkūrimo diena, Kovo 11-oji – Lietuvos nepriklausomybės atkūrimo diena.

Źródła:

http://www3.lrs.lt/pls/inter/w5_show?p_r=5691&p_k=1   strona Sejmu Republiki Litewskiej

http://alkas.lt/2014/02/15/svenciu-pavadinimai-vasario-16-oji-lietuvos-valstybes-atkurimo-diena-kovo-11-oji-lietuvos-nepriklausomybes-atkurimo-diena/

http://www.madeinvilnius.lt/rubrikos/vilniaus-miesto-studija/kokie-buvo-orai-lietuvos-nepriklausomybes-akto-pasirasymo-diena/

http://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/berlyne-rastas-vasario-16-osios-akto-originalas-lietuviu-kalba.d?id=74205398

 

 

Jonas Jablonskis

30 grudnia 1860 roku we wsi Kubilele w rejonie szakowskim urodził się litewski językoznawca i tłumacz, twórca współczesnego języka litewskiego prof. Jonas Jablonskis. Różnił się od innych językoznawców tym, że nie bujał w obłokach lingwistyki, a dbał o czystość języka, żeby był wolny od zapożyczeń, „bo ludzie tak mówią“.

W latach 1872-1881 Jonas Jablonskis uczył się w gimnazjum mariampolskim, w 1881-1885 oraz 1888 r. studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie moskiewskim. Jak większość litewskich inteligentów uważał się za Polaka. Pod wpływem narodowego ruchu odrodzeniowego „przebudziła się“ w nim (i nie tylko w nim) tożsamość Litwina. Zanim poszedł na studia, uczył się 7 różnych języków. Najwięcej o języku litewskim dowiedział się na Uniwersytecie moskiewskim. Wykładał tam m.in. wybitny językoznawca prof. F. Fortunatow.

Po studiach uczył łaciny i greki w gimnazjach na Łotwie, w Estonii i w Rosji. Na Litwę wrócił po rewolucji październikowej (po 1917 r.). W 1922 roku został mianowany na profesora Uniwersytetu kowieńskiego. Był bardzo surowym wykładowcą, nie przygotowany student nie miał szans „się prześlizgnąć“. Publikował artykuły na temat języka litewskiego w gazetach „Aušra”, „Varpas”, „Lietuvos žinios” oraz „Vairas”.

Największa jego zasługa – to normalizacja literackiego języka litewskiego. Przyczynił się do powstawania języka literackiego, poprawiał język w różnych drukach, pisał podręczniki i gramatyki.

W 1901 r. pod pseudonimem wydał gramatykę języka litewskiego, gdzie ostatecznie „zatwierdził” normy językowe na podstawie dialektu auksztockiego, gwary kowieńskiej. W 1919 r. znowu pod pseudonimem wydał kolejną gramatykę języka litewskiego, jeden z najlepszych i najbardziej obszernych podręczników dla studentów i nauczycieli. Ministerstwo Oświaty zatwierdziło pisownię właśnie na podstawie tej gramatyki. Stworzył terminologię i pojęcia językowe, jest on również autorem wielu neologizmów.

Dla nauki i praktyki języka litewskiego ogromne znaczenie mają jego prace o składni litewskiej. W 1911 r. powstała praca zbiorowa „Lietuvių kalbos sintaksė“ (Składnia języka litewskiego). Pomagali mu J. Balčikonis, K. Būga, J. Šlapelis.

Jonas Jablonskis dbał o czystość języka, ale nie popadał w paranoję, jak niektórzy, zważał na to, co już funkcjonuje w języku jako norma. Sam stworzył wiele nowych słów, dzisiaj nawet się nie zastanawiamy skąd one się wzięły, np. degtukas (zapałka), deguonis (tlen), įspūdis (wrażenie), kaina (cena), pažanga (postęp), pieštukas (ołówek), teismas (sąd), vadovėlis (podręcznik), vaizduotė (wyobraźnia), praeitis (przeszłość), pirmadienis-sekmadienis (poniedziałek-piątek) itd.

Zasłużył się również dla litewskiej dialektologii. Nie zostawił co prawda obszernych opracowań, ale zbierał po wsiach teksty ludowe, umiał podchwytliwymi pytaniami uzyskać interesującą go odpowiedź.

Nie uważał się za naukowca, lecz jego wkład w normalizację, czystość i rozwój języka litewskiego są bezcenne. Litewski językoznawca J. Balčikonis powiedział, że dopóki język żyje i rozbrzmiewa wśród innych języków świata, dopóty rozsławia on jego imię. Gwarę ludową przekształcił on w doskonały język.
Zmarł 23 lutego 1930 r. w Kownie.

Źródło:
http://lietuviukalbairliteratura.lt/jonas-jablonskis/

Obrazek: wikipedia.org

Alfabet litewski

Alfabet litewski (lt. Abėcėlė)

Teraźniejszy alfabet języka litewskiego formował się kilka stuleci pod wpływem alfabetu łacińskiego.

Pierwszy litewski alfabet przedstawił Martynas Mažvydas, który był najbardziej produktywnym pisarzem litewskim XVI wieku. W 1547 r. w Królewcu Martynas Mažvydas (ok. 1520–1563) wydał pierwszą drukowaną książkę po litewsku – Katechizm (lt. „Katekizmuso prasti žodžiai, mokslas ir skaitymo rašto giesmės, dėl krikščionystės bei dėl bernelių jaunų naujai suguldytos. Karaliaučiuj VIII dieną mėnesies sausio metų užgimimo Dievo MDXLVII“). Był to tzw. alfabet gotycki (oparty na alfabecie łacińskim, o łamanych konturach). Składał się wtedy z 23 liter.

Alfabet zmieniał się do początku XX wieku. Od końca XVIII wieku w większości druków litewskich (z wyjątkiem druków Małej Litwy – Litwa Pruska, dzisiejszy Obwód kaliningradzki) pisano łacińskimi zaokrąglonymi literami, tzw. antiqua.

W czasach nie mającego precedensu na świecie zjawiska, jakim był zakaz druku czcionką łacińską (obowiązywał w latach 1864-1904) władze carskie próbowały wprowadzić na Litwie „grażdankę” – zmodyfikowany alfabet rosyjski.

W historii litewskiego alfabetu zmieniał się sposób zapisywania tych dźwięków (np. č, š, ė, ū), jakie nie istniały w archaicznym języku łacińskim. W starych pismach ten sam dźwięk był zapisywany różnymi literami, np. j pisano jako i, j, y, g, ij, ih, jh, gh.

Litewskie litery č, š (cz, sz) w takiej formie pojawiły się pod wpływem języka czeskiego, wcześniej pisano je inaczej. Taka pisownia rozpowszechniła się pod koniec XIX wieku, więc są to „nowe” litery.

W starych drukach v zazwyczaj była wariantem litery u. W połowie XIX wieku zamiast w używano litery v. Litera ł, którą spotykamy już w dziełach M. Mažvydasa, z pism Wielkiego Księstwa Litewskiego zniknęła dopiero pod koniec XIX wieku.

Litery ą, ę są „w obiegu” od czasów M. Mažvydasa (XVI wiek). Analogicznie zaczęto używać liter į, ų. W Małej Litwie gramatyka Daniela Kleina (pierwszą gramatykę języka litewskiego „Grammatica Litvanica” w języku łacińskim wydał on w roku 1653) utwierdziła pisownię liter į, ų, na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego zaczęto ich używać tylko od drugiej połowy XIX wieku.

Literę ė pierwszy raz spotykamy w dziełach Daniela Kleina, z czasem zastąpiono ją literą ē. Tak było w Małej Litwie, natomiast na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego ė pojawia się dopiero pod koniec XIX wieku.

Ze wszystkich dźwięków litewskich najpóźniej zaistniał ū (długie u), bo dopiero w XX wieku, choć spotykamy tę literę już w starodrukach.

Obecny alfabet litewski w swojej gramatyce przedstawił językoznawca Jonas Jablonskis w 1901 roku. Niektóre litery musiały „obronić” swoje pozycje po wydaniu jego gramatyki, np. y oraz ū.

Źródło:
Lietuvių kalbos enciklopedija, wyd. Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1999 r.